( صاحب الجليل ، كافى الكفات ، أبو القاسم اسماعيل بن عبّاد به دو نامه نبشت و او را به معاودت از حجّ خانه خداى تعالى ، و مراجعت با شهر خود تهنيت كرد ، و من آن نسخه را به سبب نيكويى عبارت در اين موضع بنبشتم ) . نسخهء ( ب ) : كه قديم‌ترين نسخه كتاب است ، ليكن كاملترين آنها نيست ، نسخهء شماره 2472 كتابخانه ملى ، نوشته فرزند مترجم تاريخ قم ، بهاء الدين بن حسن بن على بن حسن بن عبد الملك ، در 27 ذ ح - 837 كه تا اواخر دوره قاجار در قم بوده ، و سپس سيد عبد الرحيم خلخالى آن را به دست آورده و پس از درگذشت او به كتابخانه ملى رفته است ) . لازم به تذكر است كه بررسى نسخه‌هاى سابق الذكر ، هيچ تفاوت جدّى ميان آنها را نشان نمىدهد ، تا بتوان آنها را به دو اصل بازگرداند ، بلكه معتقدم كه همگى بر پايه يك اصل نوشته شده ، و وجود برخى جدائيهاى جزئى ، يا تفاوت در ضبط كلمات و نامها طبيعى و متعارف است ، تنها اختلاف جدى متعلّق به نامه صاحب بن عبّاد است ، كه احتمال مىرود بعدها توسط برخى ناسخان از حاشيه برخى نسخه‌ها به متن راه يافته باشد ، وضعيتى كه آگاهان از نسخه‌هاى خطى به فراوانى وقوع آن آگاهند . از اين رو بتحقق مىتوان گفت كه نسخه ( اصل ) در برگيرنده تمام ترجمه‌اى است كه مترجم طى دو سال تلاش آن را فراهم آورده است ، گذشته از آن كه داراى ويژگيهاى منحصر به فردى است ، كه اشاره به آنها ضرورى است . ويژگيهاى نسخة أصل كتاب قم : نسخه أصل تاريخ قم كه در سالهاى آغازين قرن نهم هجرى كتابت شده ، علاوه بر دارا بودن ويژگيهاى سبك نثر آن دوران ، داراى خصوصياتى است كه اشاره به مهمترين آنها خالى از فايده نخواهد بود : 1 - كتاب در مجموع داراى نثر فارسى روان ، و بدور از جملات مسجّع و مقفّى ، كه شيوه